Η Αποτίμηση της Ελευθερίας και της Αξιοπρέπειας

 

Η εποχή στην οποία συνέπεσε να βρεθούμε, για να συναποτελέσουμε το σώμα της ανθρώπινης κοινωνίας, είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και κρίσιμες περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας. Συνυπάρχουμε σε μια εποχή βαθιάς και πολυδιάστατης κρίσης αξιών, που απειλούν να διασπάσουν και τις τελευταίες συνεκτικές δυνάμεις του κοινωνικού ιστού που τελεί σε αποσύνθεση. Σήμερα αυτό που βάλλεται περισσότερο, είναι οι έννοιες της Ελευθερίας, της Αξιοπρέπειας και της Αυτοδιάθεσης του ατόμου, πάνω στις οποίες δομήθηκε ολόκληρο το ιδεολογικό αφήγημα, για την οικοδόμηση του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού. Στο όνομα αυτών των εννοιών και με πρόσχημα την διασφάλιση και την προστασία τους, συντάχθηκαν και κυρώθηκαν εκατοντάδες συμβάσεις επί συμβάσεων, για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Όμως, το κοινό συναίσθημα που πλανάται σήμερα πάνω από τις ανθρώπινες κοινωνίες, είναι πως αυτές οι αξίες παραβιάζονται και καταπατούνται από τους ίδιους θεσμούς που δημιουργήθηκαν ως θεματοφύλακες τους.

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτές οι αξίες δεν έτυχαν της ανάλογης εκτίμησης, σεβασμού και προάσπισης, πρώτιστα από εμάς τους ίδιους που σήμερα προβάλουμε ως υπέρμαχοι τους, ή ως αγανακτισμένοι πολίτες. Εμείς που αποτελούμε τα κύτταρα της κοινωνίας και τα δομικά στοιχεία του συστημικού οικοδομήματος, καταχραστήκαμε, τις παραβιάσαμε και τις καταπατήσαμε. Ασελγήσαμε στην έννοια της Ελευθερίας ενεργώντας με ασυδοσία, με θράσος και με αναίδεια. Χάσαμε το μέτρο της Αξιοπρέπειας και του Αυτοσεβασμού, καταπνίγοντας τα με την αλαζονεία, την έπαρση και την υπεροψία. Μπερδέψαμε την Αυτοδιάθεση, με την απάθεια, την υστεροβουλία και την διαφθορά. Νοιαστήκαμε για ατομικά, για συντεχνιακά και για παραταξιακά προνόμια, αδιαφορώντας για την δικαιοσύνη. Θεωρήσαμε πως ολόκληρο το σύμπαν, οριοθετείται από το ατομικό μας συμφέρον και υφίσταται για να ικανοποιεί την λαιμαργία, την λαγνεία και τον ναρκισσισμό μας. Παραβιάσαμε βάναυσα τα φυσικά δικαιώματα ανθρώπων και ζώων, θεωρώντας το ως μια αδιασάλευτη κανονικότητα. Φερθήκαμε επί μακρόν, σαν κακομαθημένα νήπια, που απαιτούν φανταχτερά πράγματα, μονάχα για να τα τσαλαπατήσουν.

Εφόσον διαστρέψαμε τις θεμελιώδεις αξίες μας, ήταν απολύτως αναμενόμενο πως κάποτε θα μας εγκατέλειπαν και αυτές. Και ενώ μέρα με την μέρα χάνουμε όλο και περισσότερο την Ελευθερία και την Αξιοπρέπεια μας, δεν συνειδητοποιούμε τι ακριβώς χάνουμε γιατί πάψαμε πια να τις αναγνωρίζουμε. Η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων, έχοντας μια παραμορφωτική αντίληψη των εννοιών, προσπαθεί σπασμωδικά να επανακτήσει την πρότερη κατάσταση, αυτήν που τους οδήγησε στα δυσάρεστα αδιέξοδα του σήμερα.

Η αλήθεια είναι πως σε παγκόσμια κλίμακα οι εκάστοτε κρατικές εξουσίες, συμπεριφέρονται στον σύγχρονο άνθρωπο ως νήπιο, που έχει ανάγκη αυστηρής επιτήρησης και κηδεμονίας. Αυτό συμβαίνει επειδή ο σύγχρονος άνθρωπος αποδέχεται και ανέχεται να του συμπεριφέρονται έτσι. Και το αποδέχεται, γιατί εν γένει έχει όντος συμπεριφορά ανώριμου νηπίου. Όσο ο καθένας ατομικά εθελοτυφλεί σε αυτήν την άβολη πραγματικότητα, τόσο η κοινή πραγματικότητα όλων θα γίνεται ολοένα και πιο ασφυκτική, σφίγγοντας όπως η μέγγενη. Όσο ο αήθης ατομικισμός και η εγκληματική αδιαφορία για τις συνέπειες των συμπεριφορών μας, αντικαθιστά την ενσυναίσθηση, τόσο η εξουσία θα παρεμβαίνει με αυταρχικότητα για να καθορίσει τις ζωές μας, επιβάλλοντας την δική της παράνοια. Όσο συμπεριφερόμαστε στους άλλους σαν να έχουμε το ακαταλόγιστο, τόσο η κρατική εξουσία θα επεμβαίνει αποδομώντας το ιδεατό οικοδόμημα των δικαιωμάτων μας. Όσο αδιαφορούμε με απάθεια για τα φυσικά δικαιώματα ανθρώπων και ζώων που τα καταπατήσαμε βάναυσα, τόσο η Ελευθερία μας θα συρρικνώνεται. Η Ελευθερία και η Δικαιοσύνη, δεν αφορούν αποσπασματικά μονάχα εμάς προσωπικά. Αφορούν κάθε πλάσμα που αναπνέει και αισθάνεται, που μπορεί να νιώσει πόνο και χαρά. Δεν γίνεται να βασίζουμε την ελευθερία μας στην σκλαβιά των άλλων. Δεν γίνεται να αντλούμε ευτυχία από την δυστυχία των άλλων. Δεν γίνεται να αποκομίζουμε αξιοπρέπεια από τον εξευτελισμό των άλλων. Δεν γίνεται να αντλούμε ικανοποίηση από τα δεινά των άλλων. Όποιος νομίζει κάτι τέτοιο απλά αυταπατάται.

Το είδος μας, εδώ και πολλούς αιώνες, συμπεριφέρεται ως δυνάστης όλων των υπόλοιπων ειδών, αλλά και του ιδίου. Ο άνθρωπος θεωρεί τον εαυτό του ως απόλυτο κυρίαρχο, ως δικαιωματικό ιδιοκτήτη κάθε ζωντανού όντος, που περπατάει, πετάει, κολυμπάει ή έρπεται. Ο άνθρωπος αντιμετώπισε και συνεχίζει να αντιμετωπίζει τα υπόλοιπα είδη με κάθε βάναυσο τρόπο που θα μπορούσε να διανοηθεί και η πιο νοσηρή φαντασία. Τα κυνήγησε, τα αιχμαλώτισε, τα ακρωτηρίασε, τα βίασε, τα θανάτωσε, τα έγδαρε, τα διαπόμπευσε, και διασκέδασε την πλήξη του με τα βάσανα και με τον θάνατο τους. Η αλαζονεία, η απάθεια, η βία και η καταδυνάστευση, με τα οποία αντιμετωπίσαμε τα υπόλοιπα είδη, νομοτελειακά θα αναπαράγονταν και μέσα στο ίδιο μας το είδος. Από την ημέρα που ο άνθρωπος ξεκίνησε να στρέφεται με τέτοια σκληρότητα εναντίον των άλλων ειδών που τα θεώρησε κατώτερα, ήταν προδιαγεγραμμένο ότι θα το πλήρωνε χύνοντας και το δικό του αίμα στις αρένες της ιστορίας.

Σήμερα το είδος μας έχει φτάσει σε πληθυσμό κοντά στα 8 δις άτομα. Σε ετήσια βάση έχουμε φτάσει στο σημείο να εκτρέφουμε και να σφαγιάζουμε περί τα 70 δις ζώα ξηράς, χωρίς να συνυπολογίζουμε σε αυτά τα δισεκατομμύρια θαλάσσια πλάσματα που θανατώνουμε κάθε χρόνο. Τα αιχμαλωτίζουμε και τα θανατώνουμε για τις σάρκες τους, για το γάλα τους, για το δέρμα τους, για την γούνα τους, για τα πούπουλα τους και για την διασκέδαση μας.  Αν ανατρέξουμε στα γεγονότα που συνέβησαν πριν από 80 περίπου χρόνια, θα συναντήσουμε μια ιστορική περίοδο που ονομάστηκε Ολοκαύτωμα. Τότε για μια περίοδο περίπου 7 ετών, συνέβη η συστηματική εξόντωση 11 εκατομμυρίων άμαχων ανθρώπων, από μέρους του ναζιστικού καθεστώτος. Μπορούμε να αντιληφθούμε τα μεγέθη; Συγκρίνοντας τα, καθώς επίσης συγκρίνοντας την διάρκεια αυτής της ιστορικής περιόδου με την διαχρονική διάρκεια της συστηματικής εξόντωσης των άλλων ειδών, πως άραγε θα αποκαλούσαμε την δεύτερη; Ή μήπως τρέφουμε την αφελή αντίληψη, πως θα παραμείνουμε αλώβητοι ως είδος και ως κοινωνίες, από την συστημική μας βαναυσότητα προς τα υπόλοιπα είδη;

Θα περίμενε κανείς πως μετά από τόσους αιώνες συσσωρευμένης γνώσης, ευφυΐας και εφαρμοσμένης τεχνολογίας, θα είχαμε φτάσει στο απόγειο της πνευματικής και ηθικής μας ανάπτυξης. Θα περίμενε πως θα είχαμε λύσει όλα τα υπαρξιακά προβλήματα αιώνων και θα είχαμε φτιάξει έναν κόσμο αλληλεγγύης και καλοσύνης, μιας και εξ' ορισμού η πραγματικά υψηλή ευφυΐα οδηγεί αναπόφευκτα στην καλοσύνη, εφόσον η καλοσύνη συμβαδίζει με την κατανόηση της ολότητας του κόσμου, της σύνδεσης και της αλληλεξάρτησης των πάντων. Ποια είναι όμως η πραγματικότητα; Ενώ ο ανθρώπινος πολιτισμός έχει φτάσει στο τεχνολογικό και παραγωγικό του απόγειο, συνάμα έχει φτάσει στο απόγειο των κοινωνικών αδιεξόδων, της βίαιης συμπεριφοράς, του σαδισμού, της καταδυνάστευσης, της απάθειας, των ανισοτήτων, της ρομποτοποίησης του ανθρώπου, του ηθικού εκφυλισμού, της παράνοιας, των ασθενειών, της υποβάθμισης του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Η πορεία που επέλεξε το είδος μας μέσα στην ιστορία, η αποδοχή και εξοικείωση του ανθρώπου με την σφαγή και με το αίμα, τον οδήγησε στο απόγειο του ψυχικού, συναισθηματικού και κοινωνικού εκφυλισμού του σήμερα. Είμαστε συνάμα οι θύτες και τα θύματα ενός στρεβλού κατεστημένου, που λειτουργεί με την αποδοχή και την συμμετοχή μας, για να παράγει συλλογική δυστυχία.

Αυτή η αυτοκαταστροφική πορεία δεν πρόκειται να αντιστραφεί σε καμία περίπτωση, αν δεν αποτολμήσει ο καθένας μας την προσωπική αλλαγή. Πριν αρχίσουμε να μαθαίνουμε απ’ την αρχή τις αληθινές έννοιες των λέξεων, χρειάζεται να συναισθανθούμε πως είμαστε συνυπεύθυνοι για την παράνοια που ζούμε. Όσο αρνούμαστε να το αναγνωρίσουμε, τόσο οι σπασμωδικοί αγώνες μας για Ελευθερία και Αξιοπρέπεια θα πέφτουν στο κενό. Αν το δούμε αλλιώς, αν μετανοήσουμε ανακαινίζοντας την νόηση και τις αξίες μας, τότε θα αρχίσουμε να αναχαιτίζουμε τον κρατικό ολοκληρωτισμό και την αυθαιρεσία, κερδίζοντας επάξια την ελευθερία και την αξιοπρέπεια μας. Αν όμως εμείνουμε πεισματικά στην ίδια ανάλγητη νοοτροπία και στις ίδιες βουτηγμένες στο αίμα πρακτικές, τότε πολύ σύντομα θα συρθούμε με πραγματικές αλυσίδες, σε ένα πρωτόγνωρο καθεστώς παγκόσμιου ολοκληρωτισμού, που όμοιο του υπήρξε μονάχα μέσα στις σελίδες μυθιστορημάτων. Οι επιλογές ορθώνονται μπροστά μας.