Ο κόσμος της ύπαρξης, ο κόσμος της υλικής πραγματικότητας που μας περιβάλει και γίνεται αντιληπτός μέσω των αισθήσεων και της συνείδησης, είναι ένας κόσμος που διέπεται από βία. Ο κόσμος της ύλης για τον οποίο μιλώ, είναι ένας κόσμος αμιγώς ωφελιμιστικός, όμως τα οφέλη του δεν είναι κοινά για όλα τα έμψυχα όντα. Μοιραία σε έναν τέτοιο κόσμο επέρχονται συγκρούσεις και τότε σ’ αυτές επικρατούν οι δυνατότεροι και οι ευφυέστεροι, μιας και η ευφυΐα αποτελεί ακόμη μια μορφή δύναμης.
Η επιβολή της θέλησης των ισχυρών επάνω στους αδύναμους, είναι μια ιστορία πολύ παλιά, παλιά όσο και ο κόσμος. Αν απομονώσουμε την προσωπική μας αντίληψη περί δικαίου και δούμε τον κόσμο συναισθηματικά αποστασιοποιημένοι, διαπιστώνουμε πως ανέκαθεν ίσχυε το δίκαιο του ισχυρού, δηλαδή οι αντιλήψεις και η θέληση αυτών που διέθεταν την δύναμη και τη βούληση να επιβληθούν στους υπολοίπους. Η επικράτεια του δικαίου των ισχυρών είναι το πλήθος των ψυχών που κατάφεραν να επιβληθούν πάνω τους και το εύρος ισχύος αυτής της δικαιοσύνης είναι ανάλογο της δύναμης τους.
Αν κάποιος διέθετε την δύναμη και την βούληση να επιβληθεί σε κάθε έμψυχο ον του πλανήτη, τότε θα ίσχυε παντού ο ίδιος κώδικας δικαίου και ηθικής, όμως ευτυχώς ή δυστυχώς δεν συνέβη ποτέ κάτι τέτοιο. Γι’ αυτό βλέπουμε τόσο πολλούς διαμετρικά αντίθετους κώδικες δικαιοσύνης και ηθικής να ισχύουν πάνω σε αυτόν τον πλανήτη. Υπάρχουν πολλά μέρη στον κόσμο όπου πάμπολλα από αυτά που στον “δυτικό” κόσμο θεωρούνται ως «αυτονόητα δικαιώματα», δεν ισχύουν.
Όμως αν το καλοσκεφθείς χωρίς σαχλούς συναισθηματισμούς, δεν δικαιούσαι τίποτα περισσότερο από αυτό για το οποίο είσαι πρόθυμος να δώσεις μάχη και ικανός για να νικήσεις σε αυτήν. Οτιδήποτε άλλο απολαμβάνεις και καρπώνεσαι δίχως μάχη σε τούτον τον βίαιο κόσμο, πιθανότατα δεν αποτελεί αυτονόητο «δικαίωμα» σου, αλλά προνόμιο που σου έχει παραχωρηθεί από τους ισχυρούς αφέντες, και όπως όλα τα προνόμια ενίοτε μπορούν να αποσυρθούν.
Ολόκληρος ο κόσμος λειτουργεί με την δομή και την ιεραρχία της φάρμας. Στην κορυφή της ιεραρχίας βρίσκονται οι ιδιοκτήτες και τα αφεντικά, που διαφεντεύουν τις φάρμες. Πιο κάτω συναντούμε τους υπαλλήλους της φάρμας, τους ποιμένες και τους φύλακες, που εκτελούν τις εντολές των αφεντικών. Ακόμη πιο κάτω συναντούμε τους σκύλους της φάρμας που έχουν ταχθεί στην φύλαξη των υπόλοιπων έγκλειστων ζώων της φάρμας, που αποτελούν και το κύριο αντικείμενο εκμετάλλευσης. Πιθανότατα οι περισσότεροι από εμάς ανήκουμε στην τελευταία κατηγορία, δηλαδή στο ζωικό κεφάλαιο και κύριο περιουσιακό στοιχείο των ιδιοκτητών της εκάστοτε φάρμας. Ό,τι μάθαμε να θεωρούμε δίκαιο και όσα δικαιώματα νομίζουμε πως μας αναλογούν εντός της φάρμας, μας έχουν εκχωρηθεί κατ’ εντολή των ιδιοκτητών της.
Όταν αποτελείς μέρος του ζωικού κεφαλαίου μιας φάρμας, μοιραία δεν είσαι καν κύριος της ζωής σου, εφόσον η ζωή σου είναι ιδιοκτησία του αφέντη. Δεν μπορείς να νιώσεις πραγματικά ελεύθερος, μιας και η κάθε σου κίνηση εποπτεύεται από ψηλά. Ένα ανεπαίσθητο πέπλο φόβου καλύπτει τα πάντα μέσα στο περιβάλλον της φάρμας, που παραδόξως θεωρείς τόσο οικείο και προσιτό. Μπορεί να νιώθεις κάπως άνετα με την ζωή μέσα στην φάρμα και να πιστεύεις πως οι ιδιοκτήτες και οι υπάλληλοι είναι φιλεύσπλαχνοι, πως σε αγαπούν και νοιάζονται για σένα και για τα υπόλοιπα ζώα. Πιθανότατα όμως αγνοείς όπως αγνοούν και τα ζώα μιας φάρμας τον απώτερο σκοπό για τον οποίο βρίσκεσαι εκεί, τον σκοπό της όποια φροντίδας σου παρέχουν.
Οι φάρμες δεν λειτουργούν ως ευαγή ιδρύματα, αλλά ως επιχειρήσεις με σκοπό το κέρδος. Τα ζώα εκεί μέσα δεν λογίζονται καν ως έμψυχα όντα, πόσο μάλλον ως όντα που δικαιούνται οτιδήποτε. Τα ζώα λογίζονται ως αντικείμενο εκμετάλλευσης, ως προϊόν προς κατανάλωση. Για μεγάλο χρονικό διάστημα τα αρμέγουν και καρπώνονται το γάλα τους, τα κουρεύουν και καρπώνονται το μαλλί τους, χρησιμοποιούν τα περιττώματα τους ως λίπασμα στις καλλιέργειες, τα θέτουν σε (βίαιη συνήθως) διαδικασία αναπαραγωγής αυξάνοντας τον πληθυσμό τους, τα εμπορεύονται και αποκομίζουν χρηματικό κέρδος απ’ αυτά. Αν κάποια ζώα αρχίσουν να ξεστρατίζουν από την γραμμή παραγωγής, τότε οι υπάλληλοι με την συνδρομή των εκπαιδευμένων σκύλων και της μαγκούρας τα επαναφέρουν στην τάξη χρησιμοποιώντας βία κατά το δοκούν. Η τελική και αναπόφευκτη μοίρα για όλα τα ζώα της φάρμας είναι η σφαγή, για το δέρμα και για το κρέας τους. Αναλογιζόμενος αυτόν τον αναπόφευκτο κύκλο ζωής μέσα σε μια φάρμα, θεωρείς πως οι ιδιοκτήτες, οι ποιμένες και οι υπάλληλοι αγαπούν και νοιάζονται ανιδιοτελώς για τα ζώα;
Όμως με το ίδιο τρόπο πάνω κάτω λειτουργούν και οι ανθρώπινες φάρμες. Στα ανθρώπινα όντα λόγω της αυξημένης νοητικής τους αντίληψης, παραχωρείται μια μεγαλύτερη ψευδαίσθηση ελευθερίας και δικαιωμάτων. Αν θεωρείς φυσιολογικό και δίκαιο αυτό το μοτίβο εκμετάλλευσης για τα πρόβατα, τις αγελάδες, τα γουρούνια και τις κότες, επειδή εσύ διαθέτεις μεγαλύτερη ευφυΐα από αυτά, τότε πρέπει να αρχίσεις να θεωρείς εξίσου φυσιολογική την εκμετάλλευση της ζωής σου και των υπολοίπων ανθρώπων κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο, από τα πιο ευφυή και ισχυρά (ανθρώπινα ή μη) όντα. Οι περισσότεροι όμως αγανακτούν και μόνο στην ιδέα να λογίζονται οι ίδιοι και το είδος τους ως αντικείμενο προς εκμετάλλευση. Πως μπορείς να πείσεις ένα ανόητο εγωπαθές ον, που βλέπει το πρόβατο, την γελάδα και το γουρούνι ως καταναλωτικά προϊόντα, πως και η δική του ζωή έχει την ίδια αξία με αυτά; Πώς να πείσεις τον πομπώδη και αλαζόνα άνθρωπο ότι τα απώτερα «δικαιώματα» του είναι ίδια με του γουρουνιού;
Κάπου εκεί υπεισέρχεται η σημαντικότερη εφεύρεση των μεγάλων πατρώνων, για την διαχείριση των ανθρώπινων μαζών. Η Θρησκεία. Η εκάστοτε θρησκεία που αποτελούσε ανέκαθεν την ιδεολογική γκλίτσα για κάθε επίδοξο ιδιοκτήτη φάρμας, με την οποία θα κατεύθυνε εντός της φάρμας τα δίποδα ζώα για τον μόνιμο εγκλεισμό τους. Πότε ξύνοντας με αυτήν την καμπούρα τους και πότε βαρώντας βουρδουλιές μ’ αυτήν, τα οδηγεί μέσα στην φάρμα με την υπόσχεση μιας καλύτερης ζωής από τις κακουχίες της αφιλόξενης υπαίθρου. Μέσω αυτής της πατενταρισμένης μεταφυσικής συνταγής, που γεννάει σαν σιαμαία αδέρφια τον φόβο και την ελπίδα, οι μεγάλοι πάτρωνες έπεισαν τον άνθρωπο πως υπάρχει κάποιος πανίσχυρος Θεός και πως ο άνθρωπος υποχρεούται να τον λατρεύει και να υποτάσσεται ως δούλος στο θέλημα του. Όλως τυχαίως το θέλημα της ιδέας που αποκάλεσαν Θεό ταυτίζεται απόλυτα με το θέλημα τα συμφέροντα των επίγειων πατρόνων. Και ποιος πραγματικά καλύτερος τρόπος για ν’ αποδείξει ο άνθρωπος την υποταγή του στην ιδέα του θεού, από το να υποταχθεί στο θέλημα των επίγειων αφεντάδων;
Δεν είναι τυχαίο που αυτό ακριβώς το σκηνικό αποτυπώθηκε στις θρησκευτικές παραβολές. Μέσα στα σπουδαιότερα «ιερά» κείμενα των θρησκειών, οι άρχουσες θρησκευτικές μορφές αποκαλούνται ως ποιμένες, ενώ οι οπαδοί-πιστοί ως ποίμνιο. Η άρχουσα μορφή του Χριστιανισμού ο Χριστός, αποκλήθηκε ως «καλός» ποιμένας. Καλός όμως για ποιους; Η όποια καλοσυνάτη ενασχόληση των ποιμένων με τα ζώα, αποσκοπεί στο προσωπικό κέρδος. Όπως κάθε ποιμένας έτσι και οι θρησκευτικοί ποιμένες αποβλέπουν στις υπηρεσίες και στα παραγόμενα προϊόντα των ζωντανών τους. Νοιάζονται γι’ αυτά, γιατί αποκομίζουν απ’ αυτά κέρδος και τροφή. Τα θεωρούν ιδιοκτησία τους. Η αγάπη των θρησκευτικών ποιμένων για τα πρόβατα τους, είναι ακριβώς η ίδια αγάπη που τρέφουν και οι υπόλοιποι τσοπάνηδες για την έμψυχη ιδιοκτησία τους, μέχρις ότου να φτάσει η ώρα της σφαγής.
Όλα μέσα στην φάρμα, είτε καλά, είτε κακά, γίνονται σύμφωνα με το θέλημα του ιδιοκτήτη θεού της εκάστοτε φάρμας. Εφόσον όμως ο θεός λογίζεται δίκαιος και δεν ανέχεται αμφισβήτηση, όλα όσα συμβαίνουν είτε ευχάριστα είτε δυσάρεστα λογίζονται κ’ αυτά ως δίκαια, αφού όλα γίνονται σύμφωνα με το θέλημα του θεού. Η μοχθηρία και οι σκοτεινότερες πτυχές της ανθρώπινης φύσης για τις οποίες θα μισούσες έναν συνάνθρωπο σου, αποδόθηκαν στο πρόσωπο του κυρίαρχου θεού και αντί να αποστρέψεις το πρόσωπο σου από αυτόν, έπεσες στα γόνατα και τον λάτρεψες. Αυτή είναι και η ισχυρότερη επιβεβαίωση πως το δίκαιο δεν το καθορίζει κάποια ανώτερη και αμετάβλητη ηθική θεώρηση, αλλά η ισχύς και εφόσον ο θεός προβάλλεται ως ο ισχυρότερος όλων, η θέληση του είναι αδιαμφισβήτητα δίκαιη. Αυτό ακριβώς είναι και το φοβερότερο απ’ όλα τα επιτεύγματα της θρησκείας. Ο ακρωτηριασμός της ανθρώπινης κρίσης και συνείδησης, που παύουν πλέον να καθοδηγούνται από την ικανότητα στοχασμού και ενσυναίσθησης, παράγωγο τον οποίων είναι το ήθος.
Το επίτευγμα και προϊόν της θρησκείας είναι αυτό το λοβοτομημένο είδος ανθρώπου που καθοδηγείται πια από το πρωτόγονο συναίσθημα του φόβου, πασπαλισμένο από την προσμονή για μεταθανάτιες αμοιβές ή τιμωρίες. Αυτό το πειθήνιο ανθρωποειδές, που είναι πλέον ικανό να απαρνηθεί την ίδια την ελεύθερη και καλοσυνάτη φύση του, για να διαπράξει δίχως αναστολές τις μεγαλύτερες φρικαλεότητες, κατ’ εντολή αυτών που υποσχέθηκαν την σωτηρία της ψυχής του.
Η επιβολή της θέλησης των ισχυρών επάνω στους αδύναμους, είναι μια ιστορία πολύ παλιά, παλιά όσο και ο κόσμος. Αν απομονώσουμε την προσωπική μας αντίληψη περί δικαίου και δούμε τον κόσμο συναισθηματικά αποστασιοποιημένοι, διαπιστώνουμε πως ανέκαθεν ίσχυε το δίκαιο του ισχυρού, δηλαδή οι αντιλήψεις και η θέληση αυτών που διέθεταν την δύναμη και τη βούληση να επιβληθούν στους υπολοίπους. Η επικράτεια του δικαίου των ισχυρών είναι το πλήθος των ψυχών που κατάφεραν να επιβληθούν πάνω τους και το εύρος ισχύος αυτής της δικαιοσύνης είναι ανάλογο της δύναμης τους.
Αν κάποιος διέθετε την δύναμη και την βούληση να επιβληθεί σε κάθε έμψυχο ον του πλανήτη, τότε θα ίσχυε παντού ο ίδιος κώδικας δικαίου και ηθικής, όμως ευτυχώς ή δυστυχώς δεν συνέβη ποτέ κάτι τέτοιο. Γι’ αυτό βλέπουμε τόσο πολλούς διαμετρικά αντίθετους κώδικες δικαιοσύνης και ηθικής να ισχύουν πάνω σε αυτόν τον πλανήτη. Υπάρχουν πολλά μέρη στον κόσμο όπου πάμπολλα από αυτά που στον “δυτικό” κόσμο θεωρούνται ως «αυτονόητα δικαιώματα», δεν ισχύουν.
Όμως αν το καλοσκεφθείς χωρίς σαχλούς συναισθηματισμούς, δεν δικαιούσαι τίποτα περισσότερο από αυτό για το οποίο είσαι πρόθυμος να δώσεις μάχη και ικανός για να νικήσεις σε αυτήν. Οτιδήποτε άλλο απολαμβάνεις και καρπώνεσαι δίχως μάχη σε τούτον τον βίαιο κόσμο, πιθανότατα δεν αποτελεί αυτονόητο «δικαίωμα» σου, αλλά προνόμιο που σου έχει παραχωρηθεί από τους ισχυρούς αφέντες, και όπως όλα τα προνόμια ενίοτε μπορούν να αποσυρθούν.
Ολόκληρος ο κόσμος λειτουργεί με την δομή και την ιεραρχία της φάρμας. Στην κορυφή της ιεραρχίας βρίσκονται οι ιδιοκτήτες και τα αφεντικά, που διαφεντεύουν τις φάρμες. Πιο κάτω συναντούμε τους υπαλλήλους της φάρμας, τους ποιμένες και τους φύλακες, που εκτελούν τις εντολές των αφεντικών. Ακόμη πιο κάτω συναντούμε τους σκύλους της φάρμας που έχουν ταχθεί στην φύλαξη των υπόλοιπων έγκλειστων ζώων της φάρμας, που αποτελούν και το κύριο αντικείμενο εκμετάλλευσης. Πιθανότατα οι περισσότεροι από εμάς ανήκουμε στην τελευταία κατηγορία, δηλαδή στο ζωικό κεφάλαιο και κύριο περιουσιακό στοιχείο των ιδιοκτητών της εκάστοτε φάρμας. Ό,τι μάθαμε να θεωρούμε δίκαιο και όσα δικαιώματα νομίζουμε πως μας αναλογούν εντός της φάρμας, μας έχουν εκχωρηθεί κατ’ εντολή των ιδιοκτητών της.
Όταν αποτελείς μέρος του ζωικού κεφαλαίου μιας φάρμας, μοιραία δεν είσαι καν κύριος της ζωής σου, εφόσον η ζωή σου είναι ιδιοκτησία του αφέντη. Δεν μπορείς να νιώσεις πραγματικά ελεύθερος, μιας και η κάθε σου κίνηση εποπτεύεται από ψηλά. Ένα ανεπαίσθητο πέπλο φόβου καλύπτει τα πάντα μέσα στο περιβάλλον της φάρμας, που παραδόξως θεωρείς τόσο οικείο και προσιτό. Μπορεί να νιώθεις κάπως άνετα με την ζωή μέσα στην φάρμα και να πιστεύεις πως οι ιδιοκτήτες και οι υπάλληλοι είναι φιλεύσπλαχνοι, πως σε αγαπούν και νοιάζονται για σένα και για τα υπόλοιπα ζώα. Πιθανότατα όμως αγνοείς όπως αγνοούν και τα ζώα μιας φάρμας τον απώτερο σκοπό για τον οποίο βρίσκεσαι εκεί, τον σκοπό της όποια φροντίδας σου παρέχουν.
Οι φάρμες δεν λειτουργούν ως ευαγή ιδρύματα, αλλά ως επιχειρήσεις με σκοπό το κέρδος. Τα ζώα εκεί μέσα δεν λογίζονται καν ως έμψυχα όντα, πόσο μάλλον ως όντα που δικαιούνται οτιδήποτε. Τα ζώα λογίζονται ως αντικείμενο εκμετάλλευσης, ως προϊόν προς κατανάλωση. Για μεγάλο χρονικό διάστημα τα αρμέγουν και καρπώνονται το γάλα τους, τα κουρεύουν και καρπώνονται το μαλλί τους, χρησιμοποιούν τα περιττώματα τους ως λίπασμα στις καλλιέργειες, τα θέτουν σε (βίαιη συνήθως) διαδικασία αναπαραγωγής αυξάνοντας τον πληθυσμό τους, τα εμπορεύονται και αποκομίζουν χρηματικό κέρδος απ’ αυτά. Αν κάποια ζώα αρχίσουν να ξεστρατίζουν από την γραμμή παραγωγής, τότε οι υπάλληλοι με την συνδρομή των εκπαιδευμένων σκύλων και της μαγκούρας τα επαναφέρουν στην τάξη χρησιμοποιώντας βία κατά το δοκούν. Η τελική και αναπόφευκτη μοίρα για όλα τα ζώα της φάρμας είναι η σφαγή, για το δέρμα και για το κρέας τους. Αναλογιζόμενος αυτόν τον αναπόφευκτο κύκλο ζωής μέσα σε μια φάρμα, θεωρείς πως οι ιδιοκτήτες, οι ποιμένες και οι υπάλληλοι αγαπούν και νοιάζονται ανιδιοτελώς για τα ζώα;
Όμως με το ίδιο τρόπο πάνω κάτω λειτουργούν και οι ανθρώπινες φάρμες. Στα ανθρώπινα όντα λόγω της αυξημένης νοητικής τους αντίληψης, παραχωρείται μια μεγαλύτερη ψευδαίσθηση ελευθερίας και δικαιωμάτων. Αν θεωρείς φυσιολογικό και δίκαιο αυτό το μοτίβο εκμετάλλευσης για τα πρόβατα, τις αγελάδες, τα γουρούνια και τις κότες, επειδή εσύ διαθέτεις μεγαλύτερη ευφυΐα από αυτά, τότε πρέπει να αρχίσεις να θεωρείς εξίσου φυσιολογική την εκμετάλλευση της ζωής σου και των υπολοίπων ανθρώπων κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο, από τα πιο ευφυή και ισχυρά (ανθρώπινα ή μη) όντα. Οι περισσότεροι όμως αγανακτούν και μόνο στην ιδέα να λογίζονται οι ίδιοι και το είδος τους ως αντικείμενο προς εκμετάλλευση. Πως μπορείς να πείσεις ένα ανόητο εγωπαθές ον, που βλέπει το πρόβατο, την γελάδα και το γουρούνι ως καταναλωτικά προϊόντα, πως και η δική του ζωή έχει την ίδια αξία με αυτά; Πώς να πείσεις τον πομπώδη και αλαζόνα άνθρωπο ότι τα απώτερα «δικαιώματα» του είναι ίδια με του γουρουνιού;
Κάπου εκεί υπεισέρχεται η σημαντικότερη εφεύρεση των μεγάλων πατρώνων, για την διαχείριση των ανθρώπινων μαζών. Η Θρησκεία. Η εκάστοτε θρησκεία που αποτελούσε ανέκαθεν την ιδεολογική γκλίτσα για κάθε επίδοξο ιδιοκτήτη φάρμας, με την οποία θα κατεύθυνε εντός της φάρμας τα δίποδα ζώα για τον μόνιμο εγκλεισμό τους. Πότε ξύνοντας με αυτήν την καμπούρα τους και πότε βαρώντας βουρδουλιές μ’ αυτήν, τα οδηγεί μέσα στην φάρμα με την υπόσχεση μιας καλύτερης ζωής από τις κακουχίες της αφιλόξενης υπαίθρου. Μέσω αυτής της πατενταρισμένης μεταφυσικής συνταγής, που γεννάει σαν σιαμαία αδέρφια τον φόβο και την ελπίδα, οι μεγάλοι πάτρωνες έπεισαν τον άνθρωπο πως υπάρχει κάποιος πανίσχυρος Θεός και πως ο άνθρωπος υποχρεούται να τον λατρεύει και να υποτάσσεται ως δούλος στο θέλημα του. Όλως τυχαίως το θέλημα της ιδέας που αποκάλεσαν Θεό ταυτίζεται απόλυτα με το θέλημα τα συμφέροντα των επίγειων πατρόνων. Και ποιος πραγματικά καλύτερος τρόπος για ν’ αποδείξει ο άνθρωπος την υποταγή του στην ιδέα του θεού, από το να υποταχθεί στο θέλημα των επίγειων αφεντάδων;
Δεν είναι τυχαίο που αυτό ακριβώς το σκηνικό αποτυπώθηκε στις θρησκευτικές παραβολές. Μέσα στα σπουδαιότερα «ιερά» κείμενα των θρησκειών, οι άρχουσες θρησκευτικές μορφές αποκαλούνται ως ποιμένες, ενώ οι οπαδοί-πιστοί ως ποίμνιο. Η άρχουσα μορφή του Χριστιανισμού ο Χριστός, αποκλήθηκε ως «καλός» ποιμένας. Καλός όμως για ποιους; Η όποια καλοσυνάτη ενασχόληση των ποιμένων με τα ζώα, αποσκοπεί στο προσωπικό κέρδος. Όπως κάθε ποιμένας έτσι και οι θρησκευτικοί ποιμένες αποβλέπουν στις υπηρεσίες και στα παραγόμενα προϊόντα των ζωντανών τους. Νοιάζονται γι’ αυτά, γιατί αποκομίζουν απ’ αυτά κέρδος και τροφή. Τα θεωρούν ιδιοκτησία τους. Η αγάπη των θρησκευτικών ποιμένων για τα πρόβατα τους, είναι ακριβώς η ίδια αγάπη που τρέφουν και οι υπόλοιποι τσοπάνηδες για την έμψυχη ιδιοκτησία τους, μέχρις ότου να φτάσει η ώρα της σφαγής.
Όλα μέσα στην φάρμα, είτε καλά, είτε κακά, γίνονται σύμφωνα με το θέλημα του ιδιοκτήτη θεού της εκάστοτε φάρμας. Εφόσον όμως ο θεός λογίζεται δίκαιος και δεν ανέχεται αμφισβήτηση, όλα όσα συμβαίνουν είτε ευχάριστα είτε δυσάρεστα λογίζονται κ’ αυτά ως δίκαια, αφού όλα γίνονται σύμφωνα με το θέλημα του θεού. Η μοχθηρία και οι σκοτεινότερες πτυχές της ανθρώπινης φύσης για τις οποίες θα μισούσες έναν συνάνθρωπο σου, αποδόθηκαν στο πρόσωπο του κυρίαρχου θεού και αντί να αποστρέψεις το πρόσωπο σου από αυτόν, έπεσες στα γόνατα και τον λάτρεψες. Αυτή είναι και η ισχυρότερη επιβεβαίωση πως το δίκαιο δεν το καθορίζει κάποια ανώτερη και αμετάβλητη ηθική θεώρηση, αλλά η ισχύς και εφόσον ο θεός προβάλλεται ως ο ισχυρότερος όλων, η θέληση του είναι αδιαμφισβήτητα δίκαιη. Αυτό ακριβώς είναι και το φοβερότερο απ’ όλα τα επιτεύγματα της θρησκείας. Ο ακρωτηριασμός της ανθρώπινης κρίσης και συνείδησης, που παύουν πλέον να καθοδηγούνται από την ικανότητα στοχασμού και ενσυναίσθησης, παράγωγο τον οποίων είναι το ήθος.
Το επίτευγμα και προϊόν της θρησκείας είναι αυτό το λοβοτομημένο είδος ανθρώπου που καθοδηγείται πια από το πρωτόγονο συναίσθημα του φόβου, πασπαλισμένο από την προσμονή για μεταθανάτιες αμοιβές ή τιμωρίες. Αυτό το πειθήνιο ανθρωποειδές, που είναι πλέον ικανό να απαρνηθεί την ίδια την ελεύθερη και καλοσυνάτη φύση του, για να διαπράξει δίχως αναστολές τις μεγαλύτερες φρικαλεότητες, κατ’ εντολή αυτών που υποσχέθηκαν την σωτηρία της ψυχής του.
