Ζούμε σε μια
εποχή που η κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία εκθειάζει τα κάθε λογής θύματα. Η
θυματοποίηση είναι πλέον η βασική τροφή της συλλογικής συνείδησης και του
συλλογικού ασυνείδητου. Η «κοινή γνώμη» διψάει να ακούει για ανθρώπινα θύματα
και να διαβάζει τις τραγικές ιστορίες τους. Μιας που οι ήρωες πια σπανίζουν, το
μόνο που απομένει για να θρέψει το θυμικό του όχλου είναι τα θύματα. Έτσι η λατρεία των ηρώων, αντικαταστάθηκε μοιραία από την λατρεία των θυμάτων. Η «θυματολαγνεία» έγινε
ένας απ’ τους κυρίαρχους ψυχαναγκασμούς της πολιτισμικής μας προόδου.
Με κάθε καινούργιο θύμα που ξεπηδά στην επικαιρότητα, εμφανίζονται με ταχύτητα αστραπής εκατοντάδες ρήτορες και λογοτέχνες, που χουνε μπει στο πετσί του θύματος και νιώσανε με τους δικούς τους νευρώνες, τον αβάσταχτο πόνο του. Διανθίζουν με περίτεχνα λόγια το δράμα που εκτυλίχθηκε πίσω από κλειστές πόρτες, ώστε να νοιώσει με ρίγος και η «κοινή γνώμη» το ψυχικό φορτίο του θύματος και περιγράφουν με ανατριχιαστική ακρίβεια πόσο τραγικά άδικος είναι ο κόσμος στον οποίο ατυχήσαμε να ζούμε.
Αλίμονο σε όποιον τολμήσει να μην συγκινηθεί απ’ το δράμα που περιγράφουν! Αλίμονο σε όποιον τολμήσει να απαξιώσει τον συλλογικό θρήνο για το τραγικό θύμα! Αλίμονο σε όποιον βλάσφημο τολμήσει να εκφέρει την εξωφρενική, χυδαία και απάνθρωπη άποψη, που λέει πως και στα θύματα αναλογεί ένα μερίδιο ευθύνης για όσα τους συνέβησαν. Όχι, γιατί κατά την κυρίαρχη πολιτικοκοινωνική άποψη, το κάθε θύμα είναι εκ’ προοιμίου αθώο. Το κάθε θύμα δεν είχε ποτέ καμία άλλη επιλογή, πέρα απ’ το να γίνει θύμα. Το κάθε θύμα, προσφέρει τον εαυτό του στον βωμό της κοινωνίας για το κοινό καλό, όπως και η Ιφιγένεια.
Αυτή είναι η τραγική και συνάμα αναπόφευκτη μοίρα του κάθε θύματος. Να είναι το μοιραίο θύμα της αυταρχικής εξουσίας, των ανάλγητων θεσμών, της κοινωνικής σήψης, της αδιαφορίας του περίγυρου, των εκβιαστικών αναγκών, των τραγικών περιστάσεων και τέλος των ανθρωπόμορφων τεράτων που ξεπροβάλουν στο προσκήνιο με την μορφή του βάναυσου θύτη. Ποτέ όμως το θύμα δεν είναι θύμα των επιλογών του. Ολόκληρος ο κόσμος είναι τραγικά λάθος, εκτός από το θύμα, που κάνει πάντα τις σωστές επιλογές, αλλά τις πληρώνει πάντα με αντίτιμο την ψυχή του.
Ποιον άραγε εξυπηρετεί αυτή η τραγική όπερα; Πού αποσκοπεί; Στο να απαλύνει τις πληγές και τον πόνο του θύματος; Στο να εκτονώσει το θυμικό του κόσμου; Στο να καταδικάσει τους θύτες; Στο να αποδώσει δικαιοσύνη; Στο να αναγνωρίσει τις πραγματικές αιτίες της εγκληματικής συμπεριφοράς των θυτών προς τα θύματα τους; Στο να εκφοβίσει τους εν δυνάμει θύτες την στιγμή που θα εγκληματούν, αποτρέποντας τους από το έγκλημα; Ή στο να διδάξει στα εν δυνάμει θύματα να μην λειτουργούν με την νοοτροπία του θύματος; «Μα τι είναι αυτά που λες», θα πει κάποιος, «αφού είπαμε πως το θύμα δεν έχει καμία ευθύνη για την θυματοποίηση του»…
Κάπου εδώ αρχίζει πια να διαφαίνεται, πως η ανάγκη για να αναβρεθούν θύματα και να προβληθούν στην αδηφάγο «κοινή γνώμη», είναι πλέον μεγαλύτερη από την ανάγκη να μην υπάρχουν θύματα. Οι ήρωες και τα θύματα είναι τα απαιτούμενα καύσιμα και πολεμοφόδια, σε κάθε ιδεολογικό πόλεμο που στοχεύει στην κατάκτηση της «κοινή γνώμης». Κερδισμένος σε κάθε περίπτωση θα είναι αυτός που θα παρουσιάσει τα περισσότερα θύματα. Απαραίτητη προϋπόθεση όμως για να αναγνωριστούν θύματα, είναι να μην έχουν κανένα μερίδιο ευθύνης για αυτό που τους συνέβη.
Σύμφωνα με τους πολιτικοκοινωνικούς ρήτορες, επιλογές έχει μόνο ο εν δυνάμει θύτης: να γίνει ή να μην γίνει θύτης. Ποτέ όμως το θύμα δεν έχει διαθέσιμες τις επιλογές, να γίνει ή να μην γίνει θύμα. Το θύμα είναι σε κάθε περίπτωση τραγικά ανήμπορο απέναντι στον θύτη του. Αθώα και αδύναμα θύματα, σαν τα μικρά αρνάκια που κλαίνε σπαρακτικά, καθώς κρέμονται ανάποδα στα τσιγκέλια του σφαγείου, λίγο πριν ο εκδοροσφαγέας κόψει τον λαιμό τους και τα αφήσει έτσι κρεμασμένα για να στραγγίσει το αίμα τους. Σε τούτον τον ιδεολογικό πόλεμο λοιπόν, κάθε ανθρώπινο θύμα πρέπει να προβληθεί, ως ένας ανήμπορος αμνός, που κρέμεται ψυχορραγώντας στα τσιγκέλια της δημοσιότητας.
Αυτή είναι και η απαρχή της θυματοποίησης. Η ρητορεία που μας διδάσκει πως είμαστε μικροί και ανήμποροι απέναντι στους θύτες και στις περιστάσεις. Πως δεν έχουμε κανένα έλεγχο και καμία ευθύνη για τις επιλογές μας. Η ρητορεία που μας διδάσκει πως το δίκαιο είναι εκ προοιμίου με όσους δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για την ζωή και την αξιοπρέπεια τους, με όσους δεν έχουν καμία άλλη επιλογή πέρα από το να βρεθούν έρμαια στις διαθέσεις του θύτη τους. Ακόμη και αν είχαν την δυνατότητα να αντιταχθούν στις προθέσεις του θύτη, τα θύματα σε κάθε περίπτωση πρέπει να προβληθούν στην «κοινή γνώμη» σαν να μην είχαν καμιά άλλη επιλογή, πέρα από το να υποκύψουν στις ορέξεις του θύτη τους. Η ρητορεία που μας διδάσκει πως η ευθύνη για την αξιοπρέπεια του θύματος βρίσκεται πάντοτε στα χέρια του εν δυνάμει θύτη και πως ο θύτης οφείλει να την σεβαστεί, ακόμη και αν για το υποψήφιο θύμα ενδεχομένως να προέχει μια επιτυχημένη καριέρα από την ψυχική του αξιοπρέπεια.
Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν πολυνοιάζεται πια να μην γίνει θύμα. Νιώθει απλά ανακουφισμένος, όποτε ο κοινωνικός περίγυρος του αναγνωρίζει την ιδιότητα του θύματος και τον ανταμείβει με την συμπάθεια και τον θρήνο του. Κάπως έτσι κανείς δεν φαίνεται πρόθυμος να αναλάβει την ατομική ευθύνη να μην γίνει θύμα. Η ευθύνη είναι πάντα των άλλων, των δυνατών, των εχόντων την εξουσία. Αν γίνουμε τα θύματα τους φταίνε αυτοί, αλλά όχι εμείς που τους επιλέξαμε. Αν υποκύψουμε στις πιέσεις των θυτών, φταίνε αυτοί που απαιτούσαν από εμάς να ακούσουν το Ναι, όμως σε καμία περίπτωση εμείς που δεν είχαμε το σθένος να πούμε ΟΧΙ. Αν ο δρόμος προς την δόξα περνάει μέσα από την διαφθορά, φταίνε πάντα αυτοί μας ζήτησαν να συμβιβαστούμε, αλλά όχι εμείς που συμβιβαστήκαμε για να μην απολέσουμε την δόξα και τα προνόμια. Αν ο δρόμος για την προβολή και την κοινωνική καταξίωση περνάει μέσα από εξευτελισμούς, φταίνε πάντα αυτοί που μας εκβιάζουν, αλλά όχι εμείς που εκβιαζόμαστε. Αν οι κρατούντες μας πείθουν να υποκύψουμε στα θέλω τους, φταίει η πειθώ τους, αλλά όχι η δική μας αφέλεια. Αν οι επιθυμίες μας δεν έγιναν σεβαστές, φταίνε αυτοί που δεν τις άκουσαν, όχι εμείς που δεν τις βροντοφωνάξαμε. Αν δεν κλωτσήσαμε όταν χρειάζονταν, φταίνε αυτοί που ξεπέρασαν τα όρια, αλλά όχι εμείς που δειλιάσαμε απέναντι τους. Αν σιωπήσαμε όταν έπρεπε να μιλήσουμε, φταίνε αυτοί που θα μας έκριναν δυσμενώς, αλλά όχι εμείς που δεν αντέχουμε να μας κρίνουν. Αν φοβηθήκαμε την κατακραυγή του κόσμου, φταίει ο κόσμος, αλλά όχι εμείς που μάθαμε να ζούμε μόνο με τις ζητωκραυγές του.
Η μήτρα αυτής της υποτελούς νοοτροπίας, είναι η ίδια η οικογένεια, το κύτταρο της κοινωνίας. Εκεί διαπλάθεται ο άνθρωπος, εκεί μπαίνουν οι βάσεις της υποτέλειας του, τα θεμέλια της ανημποριάς, οι ρίζες της ηττοπάθειας και της μοιρολατρίας του. Οι ίδιοι οι γονείς μαθαίνουν από μικρά στα βλαστάρια τους να σκύβουν το κεφάλι, να φοβούνται, να μην ορθώνουν με αυτοσεβασμό το ανάστημα τους, να δέχονται κάθε επιβολή εξουσίας, να υπακούν σε κάθε εντολή ακόμη κι αν είναι ανήθικη, να αποδέχονται την αδικία, να σιωπούν μπροστά στους μεγαλύτερους και αργότερα μπροστά στους ισχυρότερους. Οι ίδιοι οι γονείς δασκαλεύουν τα παιδιά τους να γίνονται τα βολικά θύματα του συστήματος και μόνο όπου τους παίρνει να κάνουν τους καμπόσους για να τονώσουν το εγώ τους. Οι γονείς είναι οι πρώτοι που διδάσκουν τα παιδιά τους να γίνονται κατά περίσταση θύματα ή θύτες. Είναι κάτι που το ξέρουν καλά. Το εφαρμόζουν μια ζωή. Αυτό διδάχτηκαν και αυτοί από τους δικούς τους γονείς και νιώθουν υποχρεωμένοι να μεταλαμπαδεύσουν αυτήν την παράδοση στα δικά τους βλαστάρια, να τα κάνουν πιστά τους αντίγραφα, χρήσιμα εξαρτήματα του συστήματος.
Και όσο ο κόσμος θα παράγει εν δυνάμει θύματα, τόσο θα προκύπτουν και οι θύτες που θα τα εκμεταλλεύονται. Και κανείς δεν θα παίρνει την ευθύνη να αντιταχθεί, κανείς δεν θα επιλέγει να μην γίνει θύμα, ακόμη και όταν θα μπορεί. Γιατί από το ίδιο του το σπίτι εκπαιδεύτηκε να μην μπορεί. Γιατί στην συνείδηση του είναι ανήμπορος. Γιατί άγεται και φέρεται ως μοιραίο θύμα. Γιατί η επιβίωση του μέσα σε ένα σάπιο σύστημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα από την αξιοπρέπεια του. Γιατί η βούληση των κρατούντων γίνεται πιο σημαντική από την δική του βούληση. Γιατί οι αξίες που καθοδηγούν την ζωή του είναι η δόξα και η επιτυχία, μέσα σε ένα στρεβλό περιβάλλον, πάση θυσία, με κάθε συμβιβασμό με κάθε ψυχικό κόστος. Γιατί θεωρεί πως η ζωή και το σύστημα του χρωστάνε να του φερθούν καλά και πως στον ίδιον δεν αναλογεί κανένα χρέος προς τον εαυτό του. Γιατί οι κυρίαρχη ιδεολογία εκθειάζει τα βολεμένα θύματα και όχι τους ασυμβίβαστους που κινδυνεύουν να πεθάνουν στην ψάθα από την ψωροπερηφάνια τους.
Τα θύματα στην τελική, είναι πιο απαραίτητα για το σύστημα απ’ ότι οι ήρωες. Κι αυτό γιατί οι ήρωες έχουν επιλογές, ενώ τα θύματα όχι. Άσε που μερικές φορές οι ήρωες γίνονται αντιπαθείς και ενοχλητικοί, σε αντίθεση με τα θύματα που προκαλούν πάντα την συμπάθεια και τον οίκτο. Και κάπως έτσι μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι τα θύματα ποτέ δεν θα μας λείψουν. Τα έχει ανάγκη ο πολιτισμός μας. Και εμείς μάθαμε να τα λατρεύουμε σαν ήρωες μας. Μάλλον γιατί πρέπει να αποδεχτούμε την υποτέλεια μας. Να διδαχτούμε την ανημποριά μας ως φυσική νομοτέλεια. Να αισθανθούμε πως κάναμε το σωστό, κάθε φορά που επιλέξαμε να γίνουμε θύμα. Γιατί θα γίνει τελικά πολύ επικίνδυνο αν κάποια μέρα πάρουμε την ευθύνη στα χέρια μας, αν επιλέξουμε να μην φερόμαστε πια ως μοιραία θύματα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου