Πόσο Πραγματικό Είναι Το Αίτημα Για Πραγματική Δημοκρατία;

Οι φωνές και τα αιτήματα που ακούγονται στα πρόσφατα χρόνια για την αποκατάσταση της δημοκρατίας όλο και πληθαίνουν. Μια πρωτόγνωρη έξαρση αιτημάτων εκδημοκρατισμού ακούγεται όλο και πιο έντονα από διαφορετικές πηγές και προβάλλεται ως μια ευρύτερη κοινωνική απαίτηση. Όλο και συχνότερα αναδύονται στην επιφάνεια διάφορες αγωνιώδεις πολλές φορές πρωτοβουλίες, που επαγγέλλονται τον πραγματικό εκδημοκρατισμό. Η λέξη δημοκρατία γοητεύει και κολακεύει τα πλήθη… Προτού όμως παπαγαλίσουμε το αίτημα για πραγματική δημοκρατία, που πολλές φορές καταντάει να ηχεί ως ένα ακόμη λαϊκίστικο σύνθημα χωρίς αντίκρισμα και ουσία, καλό είναι να καταλάβουμε τι ακριβώς είναι και τι σημαίνει για τον κάθε έναν από εμάς η έννοια δημοκρατία.

Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα των συλλογικοτήτων. Μόνο μέσα σε συλλογικότητες και σε πραγματικές κοινωνίες μπορεί να υπάρξει πραγματική και όχι κατ’ επίφαση δημοκρατία. Οι λέξεις "συλλογικότητα" και "κοινωνία" είναι έννοιες πολύ συγκεκριμένες. Τόσο η λέξη συλλογικότητα όσο και η λέξη κοινωνία εμπεριέχουν την έννοια των κοινών… Των κοινών αξιών, των κοινών συμφερόντων και της κοινοκτημοσύνης, έννοιες δηλαδή που κάνουν τους ανθρώπους να θέλουν να συμβιώνουν και να λειτουργούν μαζί σε έναν τόπο, με γνώμονα το κοινό όφελος όλων. Όμως είναι φύσει αδύνατο να λειτουργήσουν δημοκρατικά, άτομα με εκ’ διαμέτρου διαφορετικές αντιλήψεις ηθικής, όπως επίσης και με διαφορετική αντίληψη για την αξία της ανθρώπινης ζωής. Δεν γίνεται να μετέχεις ως ελεύθερος άνθρωπος σε μια κοινωνία εάν δεν συμφωνείς με τον κώδικα αξιών και ηθικής της, αλλά και αν δεν έχεις την δυνατότητα να τον συνδιαμορφώσεις επί ίσοις όροις με τους άλλους.

Ο συνεκτικός σύνδεσμος λοιπόν που συνδέει τα κύτταρα των συλλογικοτήτων και των πραγματικών κοινωνιών, είναι κατ’ πρώτον ένας κοινά αποδεκτός από όλους τους μετέχοντες, κώδικας αξιών, ηθικής, αρχών και σκοπών. Κατά δεύτερον είναι η ισοτιμία όλων των μελών ή διαφορετικά η κοινωνική ισότητα. Αυτό επί της ουσίας σημαίνει 2 πράγματα: 1^ον άσχετα με τις σωματικές, νοητικές και πνευματικές ικανότητες ή ιδιαιτερότητες του κάθε ατόμου, κανένας δεν έχει περισσότερη ή λιγότερη εξουσία από κανένα άλλον. 2^ον  άσχετα με τις σωματικές, νοητικές και πνευματικές ικανότητες ή ιδιαιτερότητες του κάθε ατόμου, κανένας δεν απολαμβάνει περισσότερα ή λιγότερα υλικά προνόμια από κανέναν άλλον. Με την σειρά τους αυτές οι δυο συνθήκες μεταφράζονται σε Νομική και Οικονομική Ισότητα για όλα τα μέλη. Αν λοιπόν θέλουμε πραγματική δημοκρατία, χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η νομική ισότητα των πολιτών που υποτίθεται ότι εγγυάται το σύνταγμα, είναι τελείως αδύνατη και ανέφικτη χωρίς την οικονομική ισότητα τους. Ισότητα δίχως οικονομική ισότητα είναι απλά μια φενάκη. Παρομοίως και επί της ουσίας η Λαϊκή Κυριαρχία που επίσης υποτίθεται ότι εγγυάται το σύνταγμα, είναι επίσης ανέφικτη χωρίς την ουσιαστική ισότητα των πολιτών του λαού, δηλαδή χωρίς την οικονομική του ισότητα.

Ουσιαστικά ο θεμέλιος λίθος της πραγματικής δημοκρατίας είναι η οικονομική ισότητα, μέσω της οποίας εκπληρώνεται τόσο η νομική όσο και η κοινωνική ισότητα των πολιτών. Δημοκρατία με μια μερίδα πολιτών που έχει συσσωρευμένο πλούτο και ζει σε συνθήκες χλιδής, και με μια άλλη μερίδα πολιτών που ζει σε συνθήκες ένδειας και λιμοκτονίας, είναι ψευδεπίγραφη δημοκρατία. Δημοκρατία διαχωρισμένη σε κατηγορίες ή σε κάστες πολιτών που κάποιες επιβιώνουν παρασιτικά εις βάρος κάποιων άλλων, πολύ απλά δεν είναι δημοκρατία.

Σε μια κοινωνία ο πλούτος και οι συνθήκες ευημερίας δεν είναι κάτι που προκύπτει αποσπασματικά από την κοινωνία. Ο πλούτος και οι συνθήκες ευημερίας είναι προϊόν της εργασίας και της συνεργασίας ολόκληρης της κοινωνίας. Άρα ο πλούτος και η ευμάρεια σε μια πραγματική κοινωνία δεν μπορεί παρά να είναι κοινή για όλα τα μέλη της. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μέσα σε μια πραγματική κοινωνία, οι συνθήκες και οι όροι ευημερίας είναι ίσοι για όλους, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που είναι ίσοι οι όροι ευημερίας μέσα σε μια οικογένεια.

Αυτό σημαίνει επίσης ότι μια πραγματική κοινωνία δεν λειτουργεί με εγωιστικά και ιδιοτελή κριτήρια. Μια πραγματική κοινωνία δεν λειτουργεί στην βάση του ανταγωνισμού (βάση της «ελεύθερης» αγοράς), αλλά στην βάση της συνεργατικότητας. Μια πραγματική κοινωνία ίσων πολιτών δεν λειτουργεί στην βάση του ιδιοτελούς συμφέροντος και της ατομικής ιδιοκτησίας, αλλά στην βάση του κοινού συλλογικού συμφέροντος και της κοινοκτημοσύνης. Η ιδιωτική πρωτοβουλία μέσα σε μια πραγματικά δημοκρατική κοινωνία δεν μπορεί να βρίσκεται σε αντίθεση, σε σύγκρουση ή σε ανταγωνισμό με την υπόλοιπη κοινωνία. Μια κοινωνία με την πραγματική έννοια της λέξης, δεν λειτουργεί στην βάση αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων. Μια πραγματική κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργεί με άλλον γνώμονα εκτός από το συλλογικό όφελος.

Κάποιοι ίσως θα ονόμαζαν αυτήν την κοινωνία ως κομμουνιστική κοινωνία. Επί του προκειμένου οι ιδεολογικές ταμπελοποιήσεις έχουν ελάχιστη έως καθόλου σημασία. Όμως η έννοια της πραγματικής Δημοκρατίας περιλαμβάνει την σύμπραξη των ανθρώπων με μια ουσιαστική ισότητα αυτής της μορφής και όχι με μια κατ’ ευφημισμόν ισότητα που καταργείται στην πράξη. Χρειάζεται λοιπόν να εννοήσουμε ότι το αίτημα για πραγματική δημοκρατία περιλαμβάνει έναν ριζοσπαστικό κοινωνικό μετασχηματισμό, έναν μετασχηματισμό που θα μεταμορφώσει τελείως τις κοινωνικές δομές, όπως επίσης τις οικονομικές και διαπροσωπικές σχέσεις των ατόμων.

Η δημιουργία μιας τέτοια κοινωνίας ίσων πολιτών απαιτεί πρωτίστως, ανθρώπους με τελείως διαφορετική παιδεία και ήθος από αυτά που παράγει το κατεστημένο σύστημα εξουσίας. Απαιτεί ανθρώπους που έχουν μάθει ή είναι πρόθυμοι να μάθουν να συνδιαλέγονται με σεβασμό προς τον συνάνθρωπο τους και είναι πρόθυμοι να συνεργάζονται και να προσφέρουν τις δημιουργικές τους ικανότητες με γνώμονα το κοινό συλλογικό συμφέρον. Απαιτεί ανθρώπους που έχουν κατανοήσει ότι η ατομική τους ευημερία και πρόοδος, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ευημερία ολόκληρης της κοινωνίας της οποίας αποτελούν μέλος και οι ίδιοι. Απαιτεί υπεύθυνους και όχι ανεύθυνους πολίτες, έτοιμους να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν για την ευημερία ολόκληρης της κοινωνίας.

Συνεπώς αν δεν θέλουμε να κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας, χρειάζεται να καταλάβουμε ότι το αίτημα για πραγματική δημοκρατία δεν μπορεί να αποτελεί απλά μια εύπεπτη συνθηματολογία που απευθύνεται στο θυμικό του όχλου, αλλά πρέπει να απευθύνεται σε συνειδητούς πολίτες που είναι πρόθυμοι να αναδιαμορφώσουν το πνευματικό και ηθικό υπόβαθρο, τόσο το προσωπικό δικό τους όσο και ολόκληρης της κοινωνίας.

Προτού λοιπόν παπαγαλίσουμε το αίτημα για πραγματική δημοκρατία ας αναλογιστούμε τι είδους κοινωνία θέλουμε για τον εαυτό μας. Ας αναλογιστούμε αν μπορούμε να φανταστούμε τον εαυτό μας να λειτουργεί μέσα σε μια κοινωνία πραγματικά ίσων πολιτών και αν είμαστε πνευματικά και ψυχολογικά έτοιμοι για να συμβάλουμε και να ενταχθούμε σε μια πραγματικά δημοκρατική κοινωνία που λειτουργεί επί ίσοις όροις για όλους. Ο μετασχηματισμός του πολιτεύματος δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει αποσπασματικά από τον μετασχηματισμό του ίδιου του ανθρώπου. Ο ατομικός και κατά συνέπεια ο κοινωνικός μετασχηματισμός απαιτεί πρωτίστως βούληση, κατανόηση και υπευθυνότητα απ’ όλους όσους τον επαγγέλλονται.